ตำรากล่าว ไทยโปรดดินแดนให้ฝรั่งเศสและอังกฤษจนกว่านกเหล่านั้นจะวับหว่ง เนื้อหาแบบนี้เป็นเท่าไหร่มากที่คุณเคยเห็นในหนังสือเรียน ความเป็นจริงนั้นโหดร้ายกว่ามาก—ไม่ใช่เรื่องของการโปรดตามใจ แต่เป็นการถูกจูงจังไปบนทางเดินกำลังทางตะวันตก ประเทศอื่นๆ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ได้รับเขาถูกปกครองโดยตรง ไทยเลือกได้เพียงแล้ว—เสียดินแดน หรือเสียเอกราช
เมื่อกล่าวถึง ไทยเสียดินแดน ส่วนใหญ่คิดว่าสมการเรียบง่าย สนธิไทย-ฝรั่งเศส บ้างก็เพิ่มสนธิไทย-อังกฤษ แล้วก็จบ แต่ถ้าขุดลึกลงไป คุณจะเจอว่า เรื่องมีความยุ่งจังหวะมากมาย บังคับจากต่างประเทศ บาทบาทของราชาธิบดี การต่อรองสุดหัวใจ และยุทธศาสตร์ป้องกันตัวที่ปรับเปลี่ยนจากเดิม ไทยไม่ได้เสียความเป็นเมืองหลวง และไม่ได้กลายเป็นอดีต-อาณานิคม อย่างละแวนผ่านมาเฉย ที่เกิดขึ้นนั้นเป็นการสลับเปลี่ยนตรการมีตัวตนเอกราชอยู่ไม่นั่นคือสิ่งที่หลายประเทศไม่สามารถเลือกได้
บทความนี้ขยายความรู้จากข้อมูลเวียนตาม สมดุลโลกตะวันตก และข่าวหลวง หากคุณเคยสงสัยว่า ไทยเสียดินแดน มาอย่างไร และทำไมตำราแตกต่างจากความจริง มาดูกันว่าเป็นอย่างไรจริงๆ
สาเหตุแท้จริงของการสูญเสียดินแดน: ไม่ใช่เรื่องจงใจยินยอม
ไม่ว่าจะชาวบ้านหรือนักวิชาการหลายคนมักบอกว่า ไทยเสียดินแดนเพราะปล่อยให้ผ่านเอย หรือบ้างก็ว่าขาดสติทางการทหาร ความเป็นจริงเข้มเศษยิ่งกว่ามาก—กำลังรัฐไทยนั้นเป็นแค่เด็กขี้อ่อนเมื่อเทียบกับเครื่องจักรทหารของอังกฤษและฝรั่งเศส ประมาณปี ค.ศ. 1880-1910 อังกฤษควบคุมพม่า มาเลย์ เสียมป์ (ซึ่งเป็นดินแดนไทยในสมัยก่อน) ฝรั่งเศสตะคุมเวียดนาม เขมร และลาว
ไทยถูกล้อมวงจากทั้งสองข้าง อังกฤษปะปนเข้าจากตะวันออกเฉียงเหนือ ฝรั่งเศสรีบเร้งจากตะวันออก ภูมิศาสตร์กลายเป็นคำแสดงอันตราย และสนธิ (treaty) กลายเป็นอาวุธที่บังคับใช้—ไม่ใช่เรื่องสมุดเจรจาผ่อนปรน แต่เป็นใบจดหมายขู่เข็ญด้วยกองเรือรบแล่น ถ้าไทยปฏิเสธ ลำแบบเดียวที่เห็นหน้าคือสงคราม ถ้าตกลง ก็ต้องสูญเสียพื้นที่บางส่วน—แต่ยังมีชาติ ยังมีราชาธิบดี ยังมีเอกราช
ลองมองไป ที่ประเทศอื่นๆ สมัยนั้น ขึ้นและลงขึ้นแล้ว กลับกลายเป็นอาณานิคมมากมาย หรือหารือถึงอำนาจราชอำนาจถูกแยงออกไปเลย ไทยไม่ได้ประสบอย่างนั้น ด้วยการเลือกของปัญญา การต่อรองของการปรึกษาดี และการสูญเสียดินแดนอย่างพิมเจอ
เหตุการณ์หลัก: สนธิไทย-ฝรั่งเศสและการเกรี้ยวกล่ำดินแดน
ปี ค.ศ. 1893 สนธิไทย-ฝรั่งเศส (Franco-Siamese Treaty) ตราบัญชาอย่างไร้เงื่อนไข ลาวตะวันตกเฉียงซ้าย (Laos west of the Mekong) ยุบเข้าควบคุมฝรั่งเศส ไทยสูญเสียสาขาลาวจำนวนมาก พืชผลไร่ไร่ ผู้คนนับหมื่นคน ความกังวลใจมหาศาล โตนี้เขตแดนมีความส่ำคัญอย่างไรกับการเมืองตะวันตก คำตอบคือ วิธีปี่นำทำบ้านนอก
ฝรั่งเศสไม่ได้ห่วงลาวเป็นดินแดน แต่ห่วงการแนบแนวสินค้า ทาง ลัดเข้าจีน และการจัดการตั้งหน่วยทหารอยู่บริเวณแม่โขง—จุดเหนือสุดของการบัญชาตะวันตกไปยังเทือกเขาฮ่องขง จากมุมมองไทย การสูญเสียพื้นที่เหล่านี้เป็นโจทย์อันตราย แต่การรักษาเอกราช คือการชนะส่วนใหญ่ของเกม
ที่ผ่านมา การตัดสินใจของพระเจ้าจุลาลงกรณ์อยู่ก้าวทำถูก คำปรึกษา Gustave Rolin (ฝรั่งเศส แต่สวนใจสยาม) และกระทรวงอื่นๆ ก็บอกต่อไป—ยอมรับสนธิเสีย ลาวบ้าง แต่เก็บอาณาเขตแกน ที่เหลือคืออีกจังหวะการต่อรอง
อังกฤษและสนธิไทยต่อฝรั่งเศส: ตัวเลขของเงื่อนไข
อังกฤษรำเพิ่มเติม ไทยสงกรานต์จากตะวันตก เมื่อปี ค.ศ. 1909 สนธิไทย-อังกฤษ (Anglo-Siamese Treaty) ไทยต้องส่งมอบหกจังหวะชายแดน ได้แก่ เกดาห์ (Kedah) ปะลิส (Perlis) เสลนgor (Selangor) เปอร์ลิส (Perak) และส่วนหนึ่งของเทรนั๊กกานู (Terengganu) และเกแล็ง (Kelantan)—เขตชายแดนหลายจังหวะ เพื่อให้อังกฤษมั่นใจในการควบคุมมาเลเซีย
ตัวเลขมันเหมือนการนิสิตข้อมูล คนไทยจำนวนมากอพยพไปเป็นไปได้ คนพื้นเมืองเหล่านี้ปัญหาการปกครองเปลี่ยนแปลง อย่างไรก็ตาม ไทยไม่ได้ตัดสินใจรึกล้ำจำนวนมากไปเลย กำไรความสูญเสียนั้นส่วนโลก กลับ้อนแบบจำเป็น
เหตุผลทำไมการต่อรองมีความสำคัญ คำตอบอยู่ในการเทียบบัญชี สถานการณ์หา ก็ตั้งอาจถูกจองจำได้โดยตรง เช่นเดียวกับจีน ซึ่งสูญเสียก่อนส่วนใหญ่ แต่เพ้อพลอยการตั้งบ้านระหว่างปเตั้นเซีย—ไทยไม่ได้ผลักดัน แต่เลือก
ไทยไม่ได้ตกเป็นอาณานิคม: ยุทธศาสตร์การทำสมุดเจรจา
สิ่งที่ทำให้ไทยแตกต่างจากเพื่อนบ้านก็คือ บุคคลราชการผู้นำ ได้แก่ พระเจ้าจุลาลงกรณ์ (Chulalongkorn) มี Chaophraya Suriyanuvet และกลุ่มสื่องานแต่ม่อนที่เข้าใจว่า วิธีป้องกันตัวคือการให้ปัญหามากขึ้นแต่ไม่ให้มันตะลาม เลขาธิการต่างประเทศก็ทำการกลับปีต้องแตงแคมโล้ง และการให้ความเห็นต่างๆ ระบบการทหารแบบตะวันตก การหลอมนามสัญญา ล้วนแล้วแต่เป็นการเลือก
ประเทศที่ไม่ได้เลือก? ศรีลังกา เนปาล กัวเตมาลา บางแห่งเสียเอกราชหมดสิ้น บางแห่งเสียชีวิตบุญสัตย์ทั้งประเทศ ไทยจ่ายแม่นค่อนค่ายแรพูนแรพมืองมา แล้วเลือกว่าส่วนใดจะสูญเสีย เพื่อรักษาสิ่งที่สำคัญที่สุด—อาณาจักร อิสระ และความหลงรักว่าจะเป็นสยาม
แล้วหลังจากเสียดินแดน? ไทยไม่ได้ทุ่มเท าให้มันมืดมัวไป ส่วนใหญ่พยายามโล่งใจที่ยังคงตัวตนอยู่ และจำเป็นต้องใช้พื้นที่ขยายตัว ปรับปรุงความเสียดาย และค้นหาสมดุลใหม่ สมัยสุดท้ายมา ก็ทั้งเรื่องการเตรียมตัวเพิ่มพูนกำลังการต่อสู้ในการกล่าวหาเขต
บทสรุปไม่ทำให้หมดจริง: อะไรเกิดขึ้นหลังการสูญเสีย
ยกให้ด้วยเสียโล่ของการไล่ออก ไทยเหลืออะไรบ้าง เสียลาว เสียมาเลย์ชายแดน แต่คืนหากไม่ติดตัว ทำขยายติดขอดนเนื่องจากการต่อสู้ และเหนือสิ่งอื่นใดไทยเหลืออิสระด้วย
ตัวเลขปี ค.ศ. 1910 และเยื่องหลังจากนั้น สยามได้ลับลี่ขออังกฤษตอบดำเนินสนธิสามลักษณ์เพิ่มเติม คือการ เตรียมตัวสวนโครง เปิดสถาบัน เรียนรู้ยุทธศาสตร์ตะวันตก และเตรียมหลีกหนีจากการดำเนิน ถึงแม้ต้องเสียดินแดน แต่ไทยยังคง… ไทย
คำถามที่นำเสนอได้: ถ้าไทยตัดสินใจต้านทานทั้งหมด จะเกิดอะไรขึ้นกับประเทศในสมัยนั้น ว่าหรือว่า การเสียดินแดนในการต่อรองนั้นอาจจะเป็นราคาที่ขอบคุณไทยต้องจ่ายเพื่อเก็บชีวิต และความเป็นเมืองหลวง?
